RTG zębów: punktowe, pantomogram, cefalometria i tomografia CBCT

Jakie zdjęcie RTG do jakiego problemu?

1. Ból jednego zęba, podejrzenie próchnicy lub zmiany przy korzeniu: zdjęcie punktowe (zębowe) lub skrzydłowo-zgryzowe.
2. Pierwsza wizyta, przegląd po latach, planowanie leczenia wielu zębów: pantomogram.
3. Ósemki: pantomogram, a gdy korzenie dolnych ósemek leżą blisko nerwu, tomografia CBCT.
4. Aparat ortodontyczny: pantomogram plus zdjęcie cefalometryczne.
5. Implanty: tomografia CBCT, bez wyjątków. Pantomogram nie pokazuje szerokości kości.
6. Leczenie kanałowe, powtórne leczenie, niedrożne kanały: zdjęcie punktowe, a przy trudnej anatomii CBCT.
7. Ból stawu skroniowo-żuchwowego, trzaski: pantomogram z projekcją stawów lub CBCT.
8. Zatoki szczękowe, ból „zębów górnych” bez przyczyny w zębach: CBCT lub RTG zatok.

Czytaj też: Rentgen i tomografia w ARTDENT, Czy RTG zębów jest szkodliwe: dawka, ciąża, dzieci

Czym różnią się rodzaje zdjęć RTG w stomatologii?

Kiedy robi się zdjęcie punktowe zęba i co na nim widać?

Zdjęcie punktowe (zębowe, wewnątrzustne) wykonuje się małym czujnikiem umieszczonym w ustach za zębem. Obejmuje ząb z korzeniem i kością wokół. Lekarz zleca je przy bólu, przed i po leczeniu kanałowym (długość kanałów, szczelność wypełnienia), przy podejrzeniu próchnicy pod wypełnieniem i do kontroli koron i mostów. Wynik jest widoczny na monitorze od razu. To najczęściej wykonywane zdjęcie w stomatologii, a jego dawka jest tak niska, że można je powtarzać wielokrotnie w roku, jeśli leczenie tego wymaga.

Co to jest pantomogram i co pokazuje?

Aparat obraca się wokół głowy pacjenta, a na jednym obrazie widać oba łuki zębowe, zatoki szczękowe, kanał nerwu żuchwowego i stawy skroniowo-żuchwowe. Pantomogram pokazuje zęby zatrzymane i nadliczbowe, torbiele, zmiany okołowierzchołkowe przy wszystkich zębach, poziom kości w chorobach przyzębia, a u dzieci zawiązki zębów stałych.

Badanie trwa 10–15 sekund. Pacjent stoi, gryzie plastikową podpórkę i nie rusza się. Trzeba zdjąć okulary, kolczyki, spinki i wyjąć protezę. Skierowanie od lekarza jest potrzebne, bo to lekarz określa wskazanie i interpretuje obraz.

• Przegląd raz na 2–3 lata u dorosłych, częściej przy chorobach przyzębia i licznych leczeniach.
• Przed usunięciem ósemek, przed protezą i mostem, przed aparatem ortodontycznym.
• U dzieci około 7–9 lat: kontrola zawiązków i wykluczenie braków zębów stałych.
• Przed operacjami, wszczepieniem protez stawowych, radioterapią i leczeniem onkologicznym (sanacja jamy ustnej).

Czytaj też: Usuwanie ósemek

Po co ortodoncie zdjęcie cefalometryczne?

Cefalometria to zdjęcie boczne głowy wykonywane w ustalonej pozycji (cefalostat). Ortodonta nanosi na nie punkty i mierzy kąty między podstawą czaszki, szczęką, żuchwą i zębami. Dzięki temu wie, czy wada zgryzu wynika z ustawienia zębów, czy z proporcji kości, i czy leczenie ma szansę powodzenia bez chirurgii. Cefalometrię wykonuje się przed leczeniem, czasem w trakcie i po zakończeniu, żeby ocenić zmiany. To standard w planowaniu każdego aparatu, u dzieci i dorosłych.

Czytaj też: Aparat ortodontyczny dla dzieci, Aparat stały czy ruchomy

Co daje tomografia CBCT w stomatologii?

Tomografia stożkowa (CBCT) to badanie 3D wykonywane aparatem podobnym do pantomografu. Wiązka w kształcie stożka obraca się wokół głowy, a komputer składa obraz przestrzenny, który lekarz ogląda w dowolnych przekrojach. Pole obrazowania dobiera się do potrzeby: od kilku zębów po całe szczęki, co wpływa na dawkę.

• Implantologia: pomiar wysokości i szerokości kości, odległość od nerwu i zatoki, planowanie pozycji implantu i szablonu chirurgicznego.
• Chirurgia: ósemki przy kanale nerwu, zęby zatrzymane, torbiele, złamania.
• Endodoncja: liczba i przebieg kanałów, złamane narzędzia, perforacje, zmiany niewidoczne na 2D.
• Ortodoncja: zęby zatrzymane (kły), resorpcje korzeni, planowanie mini-implantów.
• Zatoki i stawy: zapalenia zatok pochodzenia zębowego, zmiany w stawach skroniowo-żuchwowych.

Czytaj też: Implanty zębowe: przewodnik, Leczenie pod mikroskopem

Kiedy wykonuje się RTG zatok i stawów skroniowo-żuchwowych?

Ból górnych zębów bocznych bez uchwytnej przyczyny w zębach bywa objawem zapalenia zatoki szczękowej, a odwrotnie: zakażony ząb może wywołać zapalenie zatoki. Pantomogram pokazuje dno zatok, a CBCT ich pełną objętość i ewentualne polipy, płyn lub ciała obce po leczeniu. Klasyczne RTG zatok wykonuje się rzadziej, głównie na zlecenie laryngologa.

Stawy skroniowo-żuchwowe ocenia się na pantomogramie w projekcji stawowej (usta zamknięte i otwarte) lub na CBCT. Wskazania to trzaski, bóle, ograniczone otwieranie ust, zgrzytanie zębami i urazy. Zmiany w tkankach miękkich stawu, na przykład przemieszczenie krążka, wymagają rezonansu magnetycznego.

Jak przygotować się do badania RTG i ile kosztuje?

• Skierowanie od lekarza prowadzącego (nasze zdjęcia wykonujemy w trakcie wizyty, bez osobnej rejestracji).
• Zdjąć metalowe przedmioty z głowy i szyi, wyjąć protezy ruchome i aparat ruchomy.
• Zgłosić ciążę lub jej podejrzenie.
• Zdjęcia cyfrowe otrzymuje się na nośniku lub mailem, można je pokazać innemu lekarzowi.
• Zdjęcie punktowe, pantomogram i cefalometria są refundowane przez NFZ w placówkach z umową, w określonych wskazaniach. Tomografia CBCT jest badaniem prywatnym. Wycenę podajemy w rejestracji.