Ile promieniowania dostaję przy RTG zębów?
Dawkę skuteczną wyraża się w milisiwertach (mSv). Dla porównania: mieszkaniec Polski otrzymuje z naturalnych źródeł (gleba, powietrze, kosmos, pożywienie) około 2,4 mSv rocznie, czyli około 0,0066 mSv dziennie.
| Badanie | Przybliżona dawka skuteczna | Odpowiednik tła naturalnego |
|---|---|---|
| Zdjęcie punktowe cyfrowe | 0,002–0,005 mSv | Kilka do kilkunastu godzin |
| Pantomogram cyfrowy | 0,01–0,02 mSv | 1–3 dni |
| Zdjęcie cefalometryczne | 0,003–0,006 mSv | Kilkanaście godzin |
| Tomografia CBCT, małe pole (kilka zębów) | 0,02–0,05 mSv | Kilka dni do tygodnia |
| Tomografia CBCT, duże pole (obie szczęki) | 0,1–0,2 mSv | 2–4 tygodnie |
| Lot Warszawa–Nowy Jork | ok. 0,05 mSv | Tydzień |
| RTG klatki piersiowej | ok. 0,1 mSv | 2 tygodnie |
| Tomografia komputerowa głowy (szpitalna) | ok. 2 mSv | Rok |
Dobrze wiedzieć
Wartości są orientacyjne i zależą od aparatu, ustawień i wielkości pola. Cyfrowe czujniki, które stosujemy, wymagają kilkakrotnie mniejszej dawki niż klisze, a kolimacja ogranicza wiązkę do badanego obszaru.
Czytaj też: Rentgen i tomografia w ARTDENT, RTG zębów: rodzaje zdjęć i wskazania
Czy prześwietlanie zębów jest szkodliwe?
Promieniowanie jonizujące w dużych dawkach zwiększa ryzyko nowotworów, dlatego w radiologii obowiązuje zasada ALARA: dawka tak niska, jak to rozsądnie możliwe. Przy dawkach stomatologicznych ryzyko jest tak małe, że nie da się go zmierzyć w badaniach populacyjnych, a szacuje się je matematycznie z ekstrapolacji dawek wysokich. Dla porównania: ryzyko przeoczenia ropnia, torbieli czy próchnicy pod koroną bez zdjęcia jest konkretne i realne.
Wiązka w aparatach stomatologicznych jest wąska i skierowana wyłącznie na szczęki. Osłona ołowiana na tułów była standardem przez lata; obecne wytyczne towarzystw radiologicznych uznają ją za zbędną przy nowoczesnych aparatach z kolimacją, ale kołnierz na tarczycę nadal stosuje się u dzieci i przy zdjęciach, w których tarczyca może znaleźć się blisko wiązki.
Czy można robić RTG zęba w ciąży?
Ciąża nie jest przeciwwskazaniem do leczenia zębów, a nieleczone zakażenie stanowi dla płodu większe zagrożenie niż cyfrowe zdjęcie z osłoną. Dawka dla płodu przy zdjęciu zębów jest znikoma, bo wiązka omija brzuch, a osłona ołowiana dodatkowo go chroni.
- Zawsze poinformuj o ciąży lub jej podejrzeniu, także na wczesnym etapie.
- Zdjęcie punktowe cyfrowe z osłoną wykonujemy, gdy jest potrzebne do leczenia bólu, zakażenia, urazu, w każdym trymestrze. Najkorzystniejszy jest drugi trymestr.
- Pantomogram i cefalometrię odkładamy, jeśli nie są pilne, na okres po porodzie.
- Tomografię CBCT wykonujemy w ciąży wyjątkowo, przy poważnych wskazaniach chirurgicznych.
- Karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do żadnego zdjęcia RTG.
Czytaj też: Leczenie kanałowe w ciąży
Ile razy w roku można prześwietlać zęby?
Nie istnieje prawny ani medyczny limit liczby zdjęć stomatologicznych w roku. Każde zdjęcie wymaga wskazania, a wskazań może być w roku kilka: leczenie kanałowe jednego zęba to zwykle 2–4 zdjęcia punktowe, leczenie kilku zębów odpowiednio więcej. Suma dawek z kilkunastu zdjęć punktowych nadal odpowiada kilku dniom promieniowania naturalnego.
Zdjęcia przeglądowe bez wskazania, „na wszelki wypadek”, nie są zalecane. Pantomogram kontrolny wykonuje się co 2–3 lata u dorosłych bez zmian, a skrzydłowo-zgryzowe co 1–2 lata u osób z wysokim ryzykiem próchnicy. Lekarz dostosowuje częstość do stanu uzębienia.
Czy RTG zębów u dzieci jest bezpieczne?
Dzieci są bardziej wrażliwe na promieniowanie niż dorośli, dlatego zdjęcia wykonuje się z jeszcze większą rozwagą i z nastawami pediatrycznymi, które obniżają dawkę. Wskazania u dzieci to: ocena zawiązków zębów stałych (pantomogram około 7–9 lat), urazy zębów, próchnica między zębami mlecznymi (zdjęcia skrzydłowo-zgryzowe), zęby zatrzymane i planowanie ortodontyczne. Kołnierz na tarczycę stosujemy rutynowo. Dziecko musi wytrzymać w bezruchu kilkanaście sekund, dlatego pantomogram wykonuje się zwykle od 5–6 roku życia, a mniejsze dzieci mają zdjęcia punktowe.
Czytaj też: Dziecko u dentysty: pierwsza wizyta, lakowanie
Jak wykonujemy RTG u osób z niepełnosprawnością i ograniczoną współpracą?
Pantomogram wymaga ustania lub usiedzenia nieruchomo z podpórką w zębach. U pacjentów na wózku aparat opuszcza się do pozycji siedzącej, u osób z drżeniem lub trudnością w zrozumieniu poleceń wykonuje się zdjęcia punktowe, które trwają sekundę, albo tomografię z krótkim czasem skanu. Opiekun może pozostać przy pacjencie w fartuchu ochronnym. Zgłoszenie potrzeb przy rejestracji pozwala zaplanować więcej czasu i odpowiedni aparat.
Jak minimalizujemy dawkę promieniowania w ARTDENT?
- Cyfrowe czujniki i detektory zamiast klisz: kilkakrotnie niższa dawka i obraz od razu.
- Kolimacja wiązki do badanego obszaru i nastawy dobrane do wieku i budowy pacjenta.
- Tomografia CBCT z polem ograniczonym do potrzebnego obszaru, nie „cała głowa” domyślnie.
- Zdjęcia tylko ze wskazania lekarza, wykorzystanie zdjęć przyniesionych przez pacjenta zamiast powtarzania.
- Osłony ołowiane i kołnierze tarczycowe u dzieci i w ciąży.
- Aparaty pod stałą kontrolą jakości wymaganą przepisami o ochronie radiologicznej.
Najczęstsze pytania
Czy RTG zębów jest szkodliwe?
Nie w dawkach stomatologicznych. Cyfrowe zdjęcie punktowe odpowiada kilku godzinom promieniowania naturalnego, pantomogram kilku dniom. Ryzyko przeoczenia choroby bez zdjęcia jest większe niż ryzyko badania.
Czy w ciąży można robić zdjęcie zęba?
Tak, cyfrowe zdjęcie punktowe z osłoną jest bezpieczne w każdym trymestrze, gdy jest potrzebne do leczenia. Zdjęcia nieprzypadające pilnie, jak pantomogram, odkłada się po porodzie.
Ile zdjęć RTG zębów można zrobić w roku?
Nie ma sztywnego limitu. Decyduje wskazanie lekarskie. Nawet kilkanaście zdjęć punktowych w roku daje dawkę odpowiadającą kilku dniom promieniowania naturalnego.
Czy dzieci mogą mieć RTG zębów?
Tak, z nastawami pediatrycznymi i kołnierzem na tarczycę. Pantomogram wykonuje się zwykle od 5–6 roku życia, wcześniej zdjęcia punktowe.
Jaka jest dawka przy tomografii CBCT?
Od 0,02 mSv przy małym polu do 0,2 mSv przy obrazowaniu obu szczęk, czyli kilkanaście razy mniej niż szpitalna tomografia komputerowa głowy.
Czy potrzebny jest fartuch ołowiany?
Przy nowoczesnych aparatach z kolimacją osłona tułowia nie jest konieczna, ale stosujemy ją na życzenie i w ciąży. Kołnierz na tarczycę zakładamy dzieciom i przy niektórych projekcjach.
Czy karmiąc piersią mogę mieć RTG zębów?
Tak, promieniowanie rentgenowskie nie wpływa na mleko. Nie trzeba robić przerwy w karmieniu.
Źródła
Rentgen i tomografia 3D w ARTDENT
Masz pytania o rentgen i tomografia 3d? Umów konsultację.
Brzesko 14 663 24 23 · Bochnia 14 610 59 93 · pon.–sob. 9:00–20:00
Przewodnik opracowany przez lekarzy ARTDENT na podstawie własnych artykułów publikowanych od grudzień 2017, przepisany i zaktualizowany wrzesień 2026. Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani konsultacji w gabinecie. O leczeniu decyduje lekarz po badaniu i diagnostyce.